[fragment The Temptations: Papa was a Rolling Stone]

'whereever he laid his hat was his home', dat zal waarschijnlijk niet voor de meesten van ons gelden. Voor ons moet een huis aan meer voorwaarden voldoen. Wat zijn eigenlijk de criteria waaraan een huis moet beantwoorden om deze benaming te verdienen? Wat zijn de meest minimale eisen zijn die je stelt aan huis of kamers? Hoe mooi zou het zijn als we de grond konden beleven als zitplaats of bed, de maan of sterren als schemerlamp en de geluiden om ons heen als muziek. Maar in de hedendaagse realiteit ervaren we de grond als hard en vies, de hemel als bron voor regen en nachtelijke koude en de wereld om ons heen als bedreigend en gevaarlijk. Dáárom willen we een huis. We willen comfort voor ons lichaam, afweer tegen de kwalijke kosmische elementen en bescherming tegen de mensen en dieren om ons heen. Veel mensen streven daarbij ook nog permanentie na en dus: bezit. Veiligheid en zekerheid zijn voor hen de voorwaarden om van een huis een thuis te maken.

Terug maar de vraag 'wat is een huis', Wat zorg ervoor dat we iets als een huis ervaren? Zijn dat de muren? Is dat het dak? Het lijkt mij dat op zijn minst een dak en dus minimaal één muur nodig is. Het dak beschermt ons tegen de natuurlijke elementen, de muren tegen mens en dier. Bestaan er eigenlijk huizen zònder dak? Bestaan er huizen zonder muren? Ja en nee, voorzover men een papieren of glazen wand niet als muur definieert. Mies van der Rohes Neue Nationalgalerie is een voorbeeld van een groot gebouw met een dragende kern binnenin en glazen wanden rondom, een principe dat we nu ook bij veel kantoorhoogbouw tegenkomen. Een mooi voorbeeld is natuurlijk Duikers Amsterdamse openluchtschool maar die is therapeutisch bedoeld. Ook Rietvelds paviljoen voor Sonsbeek uit 1965 en Aldo van Eijcks paviljoen voor dezelfde locatie een jaar later, zijn interessante voorbeelden maar ze vallen af omdat ze bedoeld zijn als behuizing voor kunstwerken en niet voor mensen. Het betreft in beide gevallen open structuren waarbij Rietveld deels glazen wanden toepaste en Van Eyck en nóg opener structuur van een transparant dak voorzag. Ze zijn beide herbouwd aan te treffen in de tuin van Museum Kröller-Müller. Woonhuizen met glazen wanden ken ik wèl , maar tenzij je midden in de natuur woont lijkt het me niet prettig wonen, omdat je je steeds bespiedt voelt. Huizen met een geheel glazen dak ken ik niet, hoewel het wel in stations, stadions en kassen toegepast is. Als ik me niet vergis was Den Haag er een voorbeeld van rijk, namelijk in het huis van de vorig jaar overleden Victor Freijser, maar dat heb ik helaas nooit gezien.

Wat is een kamer? Tenzij het een kamerverhuurbedrijf betreft, worden in de meeste woonhuizen de kamers gedifferentieerd naar functie: slapen, koken, eten, natte cel, entree, studeren en dagverblijf. Ruwweg in deze prioriteit. Hierin zijn allerhande combinaties mogelijk. Koken en eten, slapen en dagverblijf - denk maar aan het opklapbed - studeren en slaapkamer om maar een paar voorbeelden te noemen. Opnieuw is het Rietveld die mij hier te binnen schiet met zijn in- en uitschuifbare wanden in het Schröderhuis in Utrecht waar men een viertal kamers in één groot geheel kan omtoveren. Inklapbare wanden en schuifdeuren zijn daarmee vergeleken eigenlijk armoedige oplossingen. Voor Rietveld en ik neem aan ook voor andere architecten van het Nieuwe Bouwen, waren Japanse interieurs een belangrijk voorbeeld. De strakheid en het minimaal gebruik van middelen sprak hen erg aan. Maar wat bij de Japanners visueel en emotioneel was - zoals wanden van papier - werd door hen vertaald in steviger materialen, zodat het ook een auditieve en een constructieve component kreeg. Om ze weer emotioneel lichter te maken kregen ze meestal een witte kleur.

De relatie tussen de emotionele en de constructieve kant van huizen en kamers wordt op de tentoonstellingen die u vandaag kunt gaan bekijken aan de orde gesteld. Diverse malen wordt daarbij getracht u visueel en/of emotioneel beentje te lichten. Want dit is een tentoonstelling zonder garanties. Dit is een tentoonstelling die een beroep doet op uw argwaan.

Huisraad speelt daarbij een grote rol. Het zijn dingen uit onze dagelijkse praktijk die we kunnen dromen. Maar op deze tentoonstelling moet u niet dromen maar kìjken. Goed kijken en alert zijn voor dubbele bodems. Zijn die kopjes wel om uit te drinken? Is die stoel wel om op te zitten? Doet die kachel het wel? Kan die deur wel open? Is die ijskast wel een ijskast? Is het boek wel een boek? Hoe sterk zijn kamerplanten eigenlijk? Let u alstublieft op bij het kijken want overal schuilt visueel gevaar.

Met deze waarschuwing verklaar ik 'het huis, de kamers 2' voor geopend.